کد خبر: ۱۰
تاریخ انتشار: ۱۱ مهر ۱۳۹۴ - ۱۱:۱۳
اهواز در چند سال اخیر به عنوان یکی از آلوده ترین شهرهای جهان معرفی شده است. آیا مشکلات این شهر به آلودگی هوا محدود می شود؟


نادره وائلی زاده

اهواز در دو سال گذشته یکی از خبرسازترین شهرهای کشور بوده است. آخرین بار «خاک نوشته های» اهوازی ها بود که وجه تازه ای از زندگی مردم اهواز در شرایط گرد و غبار را نشان داد. خاک نوشته هایی که بعد از هجوم طوفان های ریزگرد و تجمع های مردمی، وسیله ای شد برای اعتراض به وضعیت نابسامان محیط زیست این کلان شهر. 
در این دو سال اما همه اخبار مرتبط با این شهر ردپایی از بحران های زیست محیطی داشت: اهواز آلوده ترین شهر جهان، بحران تنگی نفس اهوازی ها، زنجیره های انسانی حفاظت از کارون در اهواز، بوی نامطبوع در اهواز، خاکستر نیشکر بر سر اهوازی ها، گازهای سمی زباله در اهواز و... 
درباره شرایط زیستی این کلان شهر با مدیرکل حفاظت محیط زیست خوزستان به گفت وگو نشستیم. «احمدرضا لاهیجان زاده» که پیش از این معاون محیط انسانی اداره کل حفاظت محیط زیست خوزستان و 6 سال مدیرکل اصفهان بوده، از سال 91 دوباره به خوزستان بازگشته است.

*اهواز در چند سال اخیر به عنوان یکی از آلوده ترین شهرهای جهان معرفی شده است. آیا مشکلات این شهر به آلودگی هوا محدود می شود؟
خیر. اهواز در حال حاضر در سه عنصر تشکیل دهنده محیط زیست یعنی «آب، هوا و خاک» دچار مشکلاتی است ولی آلودگی هوا بیشتر مورد توجه قرار گرفته است.

*دومین طرح جامع کاهش آلودگی هوای اهواز گویا در مراحل نهایی تصویب است. این طرح مهمترین عامل آلایندگی این شهر را در چه می داند؟
طرح جامع کاهش آلودگی هوای اهواز نشان می دهد که حدود 65 درصد از آلودگی هوای این شهر ناشی از صنعت است که 90 درصد آن مربوط به صنایع و تاسیسات نفتی است. شاید عمده ترین منبع تاثیر گذار بر آلودگی هوای شهر اهواز از دیرباز وجود فلر یا مشعل های مرتبط با فعالیت های نفتی باشد که هزاران تن آلاینده های مختلف را در حومه شهر به محیط پذیرنده وارد می کنند.

*و 35 درصد باقیمانده؟
35 درصد مابقی نیز مرتبط با خودروها و سایر آلودگی هاست. با افزایش جمعیت در 20 سال گذشته و خصوصا تغییر در فرهنگ استفاده از خودرو در 10 سال اخیر مبحث آلودگی ناشی از حمل و نقل نیز به این آلودگی اضافه شده است. 

*در سال های اخیر شکایت های مردم از سوزاندن مزارع نیشکر هم زیاد بوده است.
این منبع آلودگی جزو کانون های کشاورزی است که مقطعی و در حدود 5 درصد از آلودگی هوا را به خود اختصاص می دهد. این آلودگی با تکمیل طرح کشت و صنعت نیشکر دهخدا که در مقایسه با شش واحد دیگر، به اهواز نزدیک تر است و آتش زدن اراضی آن نارضایتی مردم به ویژه ساکنان مناطق شمال اهواز را به دنبال داشته است. برای بوی نامطبوع الکل سازی و سوزاندن پسماندهای نیشکر اقداماتی به صورت آزمایشی در حال انجام است.

*پدیده گرد و غبار در این طرح مورد بررسی قرار نگرفته است؟
نخستین طرح جامع کاهش آلودگی هوای اهواز پیش از آغاز پدیده ریزگردها بود که به آن پرداخته نشده بود اما در طرح جدید، گرد و غبار به عنوان یک آلودگی جدید که از 10 سال پیش به آلاینده های اهواز اضافه شده مطرح است و به عنوان آلاینده خاص سهم جداگانه ای برای آن در نظر گرفته شده است. در واقع به این پدیده به عنوان یک منبع آلودگی بیرون از شهر نگاه می کنیم. خوشبختانه با تصمیم اخیر دولت در اسفند امسال مصوبه ای ابلاغ شده که برای سال مالی 93 و اعتبارات 94 برنامه های کوتاه مدت و میان مدت کاهش اثرات ریزگردها به تصویب رسیده است. از جمله تثبیت کانون های ریزگرد، احیا و تامین حقابه تالاب ها، ارتقای تجهیزات هواشناسی و فرودگاه ها، آموزش به جوامع محلی و تهسیلات بانکی برای ایمن سازی منازل شهروندان.

*مرتبا از آلودگی های نفتی صحبت شده، اما کمتر برای حل آن تصمیماتی اتخاذ شده است.
البته در این سال ها بخش زیادی از آلودگی ناشی از فعالیت های صنعت نفت مدیریت و مهار شد. امید داریم با راه اندازی فاز دوم طرح جمع آوری گازهای همراه نفت (آماک) که قرار است در هفته محیط زیست (خرداد ماه 94) به بهره برداری برسد گازهای باقیمانده این طرح که در نزدیکی اهواز سوزانده می شود نیز ساماندهی شود. هم اکنون حدود 6 میلیون فوت مکعب گاز ترش و 6 میلیون فوت مکعب نیز گاز شیرین در اهواز سوزانده می شود. 

*عوارض این شرکت های نفتی آیا نتوانسته آلایندگی آنها را جبران کند؟
ما پنج شرکت از زیرمجموعه های شرکت مناطق نفتخیز جنوب را به عنوان صنایع آلاینده معرفی کرده ایم. شرکت های نفتی عوارض می دهند اما نه بر اساس نظر محیط زیست، بلکه بر اساس فرمولی که خودشان تعیین کرده اند. عوارض آلایندگی را باید امورمالیاتی اخذ کند و در اختیار شهرداری ها و دهیاری ها برای رفع مشکلات زیست محیطی قرار دهد.

*با توجه به سهم بالای آلودگی خودروها چه راهکاری برای آنها پیشنهاد می دهید؟
نوسازی ناوگان اتوبوسرانی و تاکسی، حذف خودروهای فرسوده، معاینه فنی خودروها و تولید تمام خودروها از سال 94 بر اساس استاندارد اقدامات در حال شکل گیری و اجراست که می تواند در کاهش آلودگی هوا تاثیرگذار باشد. باید این مساله را یادآور شد که اتوبوس های فرسوده با آلودگی بالا متعلق به شرکت اتوبوسرانی یکی از منابع آلودگی هوای اهواز است. همچنین ضرورت دارد سیستم چراغ های راهنمایی هوشمند و یک محدوده ترافیکی در مرکز شهر و برخی خیابان های پرتردد تعریف شود.

*با توجه به اینکه یکی از نیازهای زندگی در محیط های شهری با آلودگی بالا وجود فضای سبز شهری است. سرانه اهواز در این بخش کافی است؟
میانگین و شاخص پایه برای سرانه فضای سبز 18 متر متربع است که شهرداری سرانه اهواز را 12 مترمربع اعلام کرده است. اما با توجه به منابع متعدد آلودگی هوا در این شهر و خصوصا پدیده گرد و غبار، قطعا سرانه مورد نیاز بسیار بیشتر از این است. البته در محدوده شهر مخصوصا در پنج سال اخیر با افزایش چشمگیر سرانه مواجه بوده ایم اما کمربند سبز اهواز که در سال 77-73 حدود 300 هکتار از آن اجرایی شد و به عنوان پارک شهروند یاد می شود، متاسفانه با گذشت 15 سال هنوز حرکت جدی و تاثیر گذاری به خود ندیده است. 

*پس طرح جدید 7 هزار هکتاری کمربند سبز به کجا رسید؟
با وجود انجام مطالعات، کمتر از یک هزار هکتار از آن اجرایی شده است. این در حالیست که نقش کمربند سبز در کاهش آلاینده ها تولید اکسیژن و جذب دی اکسیدکربن و گرد و غبار بر کسی پوشیده نیست. بر اساس مراجع علمی هر هکتار جنگل قادر به جذب 60 تن غبار در سال است. تلطیف هوا، تعدیل دما و استفاده تفرجگاهی، تثبیت خاک و جلوگیری از بیابانی شدن ایجاد یک اکوتوریسم زیست محیطی و تنوع حیات وحش و بسیاری کارکردهای دیگر نیز نادیده گرفته شده اند که ضروری است در دستورکار ویژه شهرداری در وحله اول به عنوان متولی اصلی با کمک استانداری و منابع طبیعی قرار گیرد.

*در حوزه آب آیا هنوز هم تخلیه فاضلاب های شهری به کارون مهمترین آلاینده هستند؟
همینطور است. تنها بخشی از فاضلاب جمعیت یک میلیون نفری اهواز به تصفیه خانه چنیبه منتقل می شود و مقداری از آن هم به نهر مالح تخلیه می شود، اما بخشی از فاضلاب شهر هنوز به کارون می ریزد. علاوه بر این فاضلاب شهرهای بالادست اهواز مانند ویس، شیبان، ملاثانی، گتوند و بخشی از شوشتر هم وارد کارون می شود. پساب های پرورش ماهی و برخی زهاب های کشاورزی را نیز باید به آلاینده های رودخانه اضافه کرد.

*فاضلاب های صنعتی و بیمارستانی در چه وضعی هستند؟
به جز خنک کننده نیروگاه رامین و کاغذ پارس هفت تپه تقریبا تخلیه فاضلاب صنعتی به رودخانه قطع شده است. از بیمارستان ها هم فقط «فاطمه الزهرا» ست که فاضلاب خود را بدون تصفیه به کارون می ریزد و مابقی تصفیه خانه نصب کرده اند که سرکشی های منظم ماهانه و نمونه برداری از آنها صورت می گیرد.

*و چه برنامه ای برای فاضلاب های شهری پیش بینی شده است؟
در سفر معاون اول ریاست جمهوری و وزیر نیرو و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست قرار شد که به صورت ویژه هزینه مورد نیاز تکمیل تصفیه خانه شهر اهواز (که اکنون 70 درصد پیشرفت دارد) و شبکه مربوط تامین و در بهره برداری آن تسریع شود. 

*درباره آلودگی خاک هم بگویید. آیا با وجود بهره برداری مدفن جدید پسماند اهواز (در منطقه سفیره) که گفته می شود یک زمین استاندارد است، باز هم جای نگرانی وجود دارد؟
مکان سابق دفن زباله های اهواز یک محدوده 200 هکتاری در منطقه برومی است که باید ساماندهی شود. از سوی دیگر در مدفن جدید قرار بود بازیافت و تولید کمپوست و در آینده نیز نیروگاه زباله سوز راه اندازی شود اما به دلیل عدم تامین آب، تولید کود آلی اجرایی نشده که خیلی مورد اعتراض ما هست. اجرای طرح تفکیک زباله از مبداء هم طبق قانون باید در سال 93 اجرا می شد.

*اجرا نشدن طرح بازیافت و تولید کمپوست چه اثراتی می تواند داشته باشد؟
60 درصد زباله باید تبدیل به کودآلی شود اما چون کارخانه تولید کمپوست راه اندازی نشده این زباله ها در سلول های مخصوص دفن موسوم «فوکوئوکا» دفن می شود. به این ترتیب اگر این روند ادامه یابد این سلول ها خیلی زودتر از پیش بینی 20 ساله پر می شود. از طرفی این سلول ها برای این کیفیت زباله (پسماند تر) طراحی نشده است و قرار بوده که فقط برای زباله بعد از بازیافت باشد. 

*نخاله ها چطور، آنها نقشی در آلودگی ندارند؟
اینها نیز بخشی از معضل  هستند که متاسفانه در گوشه و کنار شهر خصوصا در مناطق حاشیه و ورودی های شهر بی محابا تخلیه می شوند و علاوه بر بدمنظره کردن شهر موجب انتشار آلودگی های میکروبی و تکثیر سگ های ولگرد می شود. در بعضی مناطق مانند کوی مهدیس این مساله در حال تبدیل به یک فاجعه زیست محیطی کوچک است. 

*در این مدت پای چند نفر از این آلوده کنندگان به دادگاه بازشد؟
18 شرکت و کارخانه در سال های 92 و 93 فقط در محدوده اهواز به دادگاه معرفی شدند که حکم برخی صادر شده و برخی هم مراحل قانونی را طی می کند. حاصل آن اجرای پروژه های متعدد زیست محیطی و افزایش فضای سبز این واحدها بوده است.

*با تغییر سبک زندگی، چطور می شود با این بحران ها ساخت؟
با تبدیل آبادی ها به شهرهای بزرگف یک نظام جدید زیستی  باید تعریف شود که اگر آن نظام را رعایت نکنیم نمی توانیم در یک محدوده ای با این تمرکز جمعیتی زندگی کنیم. به عنوان مثال در کلان شهری مثل اهواز با جمعیتی بیش از یک میلیون نفر، اگر الزامات و قوانین رعایت نشود لطمه زیادی به نحوه زندگی همه شهروندان وارد می شود. 


نام:
ایمیل:
* نظر: